Seld til den Vonde.

[Del 6 av x. Fyrste delen.]
 
(Ved Forf. til Av laak Ætt og Ein Fritenkjar.)
                                   
I.
                                     
7.
                         
(Framhald.)
           
No forstod Gunhild alt. Han, som hadde jagat Futen, skulde no jaga Futedotteri. Baard vilde ikkje sjaa henne; han var Svikar og rædd, og no vilde han sleppa fraa det. Ho forstod alt. Det var som ein Isfoss utyver all hennar Von og all hennar saare Sut. Ho drog tungt etter Pusten og rette seg upp fyr aa ikkje siga. Eg vilde . . . tala med Baard, sagde ho, og kjende ikkje sitt eiget Mæle.
           
Baard hev sendt meg i Staden sin; han tenkjer nok som so, at det bit ikkje Trollkunster paa meg. Er det nokot du vil?
           
Gunhild forstod honom ikkje. Trollkunster -? Ho samlad seg langt um lengje og sagde: Seg honom, at eg maa tala med honom fyr siste Gong.
           
Ja so? vil du segja Vælfar? Det trengst ikkje, det. Eg kann helsa fraa Baard og segja, at han hev so annt med aa laga til Brudlaups, so han ikkje hev Stunder oftare til aa laupa galen med Futedøter og Trollheksar.
           
No kunde ikkje Gunhild meir. Ho braadsnudde og sette avstad, liksom forskræmd. No visste ho alt, no forstod ho alt; no var her ikkje meir aa gjera i Verdi, no galdt det berre aa fly, fly . . .
For no var ho burtstøytt av alle.
           
Ho visste ikkje, kor ho gjekk. Stigen var ugreid og smal; ho snaavad ofta, men datt ikkje; det var som ho meir flaug enn gjekk. Tett Skog stod rundt ikring; uppfløymde Bekkjer kom ned over Liderne med Sus og Dur og vilde liksom stengja Vegen; men Gunhild tenkte korkje paa Veg elder Vegaleid; for no var det alt det same. Ho hadde ingenstad ho vilde av. Ho vilde berre langt avstad, langt, langt.
           
Det gjorde godt aa aaleita seg slik. Sveitten rann ned over dei bleike Vangarne, og den vaate Vaarvinnen strauk henne svalt um Pannen. Langt um lengje kom Maanen upp, og Himmelen klaarnad. Det var ljost, men bleikt og kaldt, liksom i ein Huldreheim. Burtpaa alle Leite og høgt uppi alle Skard stod det Troll og vittad og vinkad, og Bekkesusen rundt Liderne tok til aa kveda, so ho tottest skilja baade Tonar og Ord. Det var ei fæl Nott. Til Slutt kjende ho seg att. Der laag Kyrkja. Den gamle, brune Kyrkja, skakk og stygg som eit Fjos, og like væl gildare og fagrare enn den beste Kongsborg . . . Ho mintest med ein Gong all den Sæla og Gleda, ho hadde havt, men i Kveld misst. Ho mintest hin fyrste Sundagen ifjor, ho mintest so mang ei sæl Stund sidan. Daa braut det upp i henne so saart og sterkt, at ho laut kasta seg ned og graata. Det var ein strid, vill Graat; men ho gret ikkje lengje.
           
Her gjekk ho fyr eit Aar sidan, stolt og sæl, og trudde ho hadde vunnet alt. Ho var som eit nytt Menneske; ho heldt av all Ting, og det fanst ikkje vondt i henne! Mot honom, ho hadde valt seg, var ho ærleg som Gull; ho hadde elskat honom so utav alt sitt Hjarta, so heilt og truskyldigt, at fyr honom var ingen Ting for dyrt! ho vilde med alt sitt Liv løna honom, fyr di han elskad henne og gjorde henne so glad. Var ikkje det rett? Var det so fæl ei Synd, at den gamle arge Kroken der heime fyr den Skuld hadde Rett til aa jaga henne paa Skogen? Hadde det voret Hr. Jørgen, so hadde Gamlen ikkje sagt eit Ord . . . Men Baard var likso god som Hr. Jørgen! - Nei, han var ikkje. No saag ho det. Futen hadde Rett: Bonde var Bonde, um han var aldri so kaut. Det var eit ringare Slag; det var Herk, Pakk . . . hadde ho voret laak nok til aa elska ein slik, no fekk ho sjølv taka Fylgderne. . . No forstod ho alt! Baard hadde aldri elskat henne. Slikt Herk kunde ikkje elska. Han hadde teket henne med som ei glad Stund paa Vegen, fyrdi han saag, at ho elskad honom; men sjølv elskad han Signe . . . Aa Skam og Skjemsel, aa gudlause Synd og Spe! Ho skar Tenner. Kor skamlegt og avstyggjelegt ho var narrad, kor syndigt og ærelaust han hadde misbrukt hennar Ungdom og ærlege Elsk. Det vaknad eit Hat i henne, som var utan Maate. Ho gav honom Unamn, som ho ikkje sjølv visste, at ho kjende, so stygge var dei. Ho forbannad honom, ho ynskte honom alt det vonde ho visste, og Signe bad ho maatte eingong erta likso usæl som ho no kjende seg sjølv. Ho sprang upp i eit Hat, so det sprutad um henne. Det, ho hadde misst, var for stort, det, ho no gjekk til Møtes, var altfor jammerfullt. Det vreid og sleit i henne av Saknad; det brann i henne av svivyrd Æra og glødande Harm. Desse Udyri hadde røvt fraa henne alt det ho aatte, og so jagat henne paa Skogen; det var dei det same, anten ho gjekk paa Foss elder Stup. Aa, den som var Mann og kunde hemna seg! den, som kunde finna seg eit Hol i eit Berg, samla ville Menn umkring seg, og so ei myrk Nott heimsøkja Bygdi med Mord og Brand! Men ho skulde hemna seg. Dei skulde ikkje fyr Ingenting ha gjort henne til Skogdyr! Skulde ho lata og taka alt fyr gjort, skulde ho som ein skikkeleg Saud tigja og tola . . . Nei! Ho vilde liva. Ho vilde njota sin friske Ungdom. Og fekk ho ikkje gjera det paa den Maaten ho hadde tenkt, - ho skulde gjera det paa ein Maate, som var verre! No var ho fri; ho hadde ingen aa bry seg um, og Ingen aa ræddast; dei skulde faa sjaa, at ho ikkje var bøygd, at ho ikkje gav upp Livet fyr deira Skuld, og so sannt som Gud var i Himmelen, dei skulde faa trega det, dei hadde gjort. Dei skulde faa svida fyr henne i si siste Stund, dei skulde faa svara fyr henne paa Domedag fyr den store Herren . . . Ho reiste seg i Maaneglansen som ei ung Løva, sterk, vill, skræmeleg fager, skok Manken og vilde liksom rista av seg alt, som kunde tyngja. Ein einaste Ting hadde ho att fraa sine fyrre Dagar, eit brennande, gloande Hat. Og ho knytte Henderne mot Barmen og svor, at fraa denne Stundi vilde ho liva villt, so villt, at dei skulde bleikna av aa høyra Gjetordet um det, so villt, at dei skulde trega Vitet av seg, liksom ho i denne Notti hadde voret ved aa sleppa sitt. Ingen Ting vilde ho vyrda, liksom dei ingen Ting hadde vyrdt mot henne; ærelaust, syndigt vilde ho fara, liksom dei hadde røvt Æra og alt godt fraa henne. Og tilslutt, - tilslutt vilde ho koma heim att, rik og stolt som ei Dronning, gift med den rikaste og fagraste i Verdi . . . Ja, ho skulde hemna seg, ho skulde taka Skadebot fyr det ho hadde tapt i Kveld. Ho prøvde aa beda um Hjelp til Vaarherre, men fekk det ikkje til; hugsad so just i rette Stundi, at det nok var den Vonde, Ein skulde venda seg til i slikt . . . ja! den Vonde! Og ho lo som ei Havfru; det svarad syrgjelegt millom dei vaate Fjell. Den Vonde skulde hjelpa henne; han var Mannen! Hadde ikkje Moer hennar voret Trollkjering? og heldt dei henne ikkje fyr Trollkjering sjølv? Ha, ha, den Vonde var Mannen! Han der heime, han Skarven, Baard, - Baard skulde bera Skuldi; han skulde svara fyr det paa Domedag; - han var Syndaren!
           
- Var ho fraa seg? Det var det same; ho skulde endaa verta dei der heime for klok. Slikt hadde dei væl aldri tenkt; dei trudde væl ho gjekk paa Elvi, elder gav seg paa Fantestigen, elder tok seg til aa tena fyr Livemaaten hjaa gode Folk . . . jau! dei skulde sjaa! dei skulde merkja, at ho ikkje fyr Ingenting var Dotter aat salig Margreta. -
           
No kjende ho paa nytt denne forunderlege, ustøde Rørsla innunder Beltet . . . . Og ho vende heile sitt ville Hat mot den skuldlause, ho sjølv skulde føda. Hans Barn! Skuldi til alt, ho no maatte lida -! I same Stundi minntest ho Segnerne um Mannen, som fekk Hjelp av den Vonde og til Takk gav honom Barnet sitt, som endaa ikkje var født. Ein rasande fortryllt Tanke tok henne. So skulde det vera -! Hans Barn skulde seljast! Det vilde vera Hemn -! Barnet var det slik Slag med; det var so likevæl ein Lausunge og kom vandt i Himmerik kor som var . . . Ho reiv ei Naal or Barmen, stakk seg djupt i Veslefingeren, tok fram Salmeboki og reiv ut det kvite Bladet framme, der Namnet hennar stod, og Aaret, ho var fødd til denne syndige Verdi . . . ho skalv, lo, sette seg, tok eit fint Straa, og klorad med lange, uleselege Bokstavar:
 
Eg gjev deg Lucifer min Fyrstefødde, naar han vert 18 Aar, dersom du hjelper meg til aa faa min Vilje fram i alt.
                                   
Gunhild Nielsdotter.
 
Ho tenkte ikkje lenger, berre lo, lo . . . sette til Sprangs aat Kyrkja, tullad Setelen ihop og stak han inn under Kyrkjedøri. No var det gjort! No hadde ho Hemn! Kor han vilde pinast, naar han fekk vita det! Kor han vilde lida! Henne var han like sæl um, men sitt eiget Barn -! Tusund ville Tankar flimrad og flaug gjenom henne, sjuk som ho var; ho høyrde døyvd Laatt og underlege Rop rundt i Liderne; dei Daude stod upp or Grefterne sine i lange Lakan og vinkad og veiftad, mumlande med sine kjøtlause Kjakar; ho sette til Sprangs utan Sans og Samling, sprang som fyr Livet yver Stokk og Stein, og Draugarne kom etter i kvit Flokk, veiftande, vinkande. . . .
                                                           
Meir.