”Skagastølstinden”.

 

(Del 2 av 3. Fyrste delen.)

 

(Sognamàl).

 

(Framhald fraa fyrre No.)


 

III. Litevettà om Stee-nabn.

 

Vil han festa Nabn pà nokon nabnlause Staen helde velja eit Nabn av dai flaire, som alt er i Bruk, er dat got hugsa, atte ifrà gamall Tid ha jamt dan Skjikken voret føld, atte Steenabn vart sette i hop av tvo Lutar. Var ikkje dat, vart Navnet lett eit Samnamn t. D. Bræen, Fjòren, dà seter han attàt eit Sernabn og dat lyte stà føre t. D. Jystedalsbræen, Sognefjòren. Samnabnet tyder seg no sjølvt, han kjeme ikkje pà kalla eit Isfjell Fjòren helde saia Bræe om ein Sjø, verre er dat med Serbnabnet, og dat ser han ofta misstydt. Vil han følja gammall Nabnskjikk, skal han sjà øver nabnlause Staen og nebna an med første vigtugare Plassen i Bakgrunnen (føre dan, som skal nebnast) som Sernabn; pà onnor Màte sagt, itte Stee han kjeme til, nàr han gàr førbi dan, Nabn skal fà. Er han soleis i Sogn, skal han kalla Fjellet møllom seg og Gullbrandsdaladn: Dølefjellet, er han i Dølom verte dat Sognefjellet; om same Staen pà dan Vis fàr flaire Nabn er bert got, dat volda ai Tevling møllom Bygdom, tildess dan eina vinner, og Merkjet pà dat er, atte Nabnet ifrà dan verte so kjendt og fàr slikt Øvetak, atte dat verte brukt utà Mòtparten og. Føre dat mesta er dan Striden møllom tvo Nabn pà same Staen stridd føre laingje sia. Bert nàr dat høve so, Staen nebnest imot tvo Om lag lika kjende Sernabn (t. D. Gullbrandsdalen og Sogn), kann Striden stà laingje. Er ikkje Serbanabni likt vidspure, verte Tevlingi slutt, og er ikkje Sernabnet ein busette Sta, so verte dar ingji Tevling.

 

Det kann stundom vera ai Hjelp àt Granskaren, Dinna Nabnseden er føld. Han kan sjà, kvat føre ein Bustad ha voret dan megtugaste og nabngjetnaste i ferne Dagar. Han kann soleis skjønna, atte Jystedalsbræen ikkje ha fenget dat Nabn i Jystedalen og endà mair, atte ikkje eingong Jystedalen ha fenget dat Nabnet utà daim, som budde i dalen, og meddi atte: Dalen ha hatt megtugare Grannar; og atte Sognefjòren er nabnad av deim, som fòr sør og nor utmed Sulen og altso dat ha først voret byggt utmed Havet.

 

Soleids ogso med Skagasteylstinden, Skagasteylen liggje vestàføre. Dai som først ha brukt Nabnet, ha meddi but austàfyre (i Aardal).

 

Store-Skagastølstinden” haitte før (og ai Rid heritter og nebnast vel) stòre Hurrongen av deim, som bur honom nemaste – Nàr dai ikkje nett røer med ein framande. Ja, so ha han haitt, og kjéme han til heitta nokot annat, so er dat fyr dat, atte Fortunsdølen gjev opp Tevlingi, gjev seg tafte føre Aardølen.

 

 

IV. Bestiging.

 

Men store Hurròngen var likaso meste alle Tindar i Landet ”ubestigelig”. Dat var Løge med dat, dar kom ”Tindegalne” (Ord av Hall) Bymenn frà alle Kantar, tok inn hjà Skaffaren (Gjestgjevaren, Hòtelverten). Dar fekk dai veta mangt. Men han var jabnan antan ein Bymann helde ein Landhandlar flytt til frà ai onor Bygd, kort sagt, ein Mann med Levemàte, og som ofta kjende litet til sovorne Ting, let dat og vera seg mykje om-o-gjera, snakka Folk til- lags og seg til Bate – ein skulde ikkje hava raist langt, før ’an kunne faa høyra kor hespande galne Rettlaidningar Folk kunne fà – og verste fòr slike, allvist Engelskmenn, som samlar pà ”Raritetar”. Atte Førarar, Losar, som dai før nebndest (kalladest), som skulde bera tonga Skrepper all Dagen og følja ein leduge Kar, og hadde klaingja og klove so laaingje i Fjell og Flog itte Ved of Fordottadn, atte dai ikkje hadde dat Slage Sans før ”Tindebestiging”, kunne koma til saia dan og dan Topp, som han sletikkje tykte var dat Slag fortitneleg føre seg koma oppà, for ”ubestigelig”, dat er no ikkje undrast pà, og er no ogso fulla àlkjendt, og naar so slike Losar treftest, hadde dai so Gama àt dat – dat er nokot kvar ein kann hava høyrt.

 

Han kunne jamt rekna pà, atte dan raisande likte got høyra, ein Tind var ”ubestigelig”, av dat, gjekk han likaval oppà Toppen, hadde han øvt ai Dygd, og let han vera, hadde han lagleg Aarsak. Han laut vera dom, som ikkje kunne rekna ut dat.

 

Nàr so Fremandkaren skreiv sitt Opplevande, fækk dai fælt gjilt i Byggdadn, nàr dat kom dit – dai hadde som ei Maining om dissa Tingi ifrà gamallt. Alle, som ha raist og helt seg til Bygdafolki, veit dar var andre Mainingar om, Fjelli i Bygdadn helde i Bøkadn. Med detta sikta eg sletikkje serskilt pà Bygdadn ikring ”Skagastølstinden”, langt ifrà, dan, som ha fere noko, veit, dat var àlment so. No er dat vølt pà meste øveralt.

 

So var dat i 1876 Engelskmannen Slingsby og E. Mohn og ein staut Førar kom pà dai Kantar. S. vilde oppà Tinden, avdi, som han sjølv saier, han ha lært, atte han brukar ikkje Ordet ”ubestigelig” i same Merknad, som Ordboki. Føraren var ein av dissa, som ha fenge seg eit Nabn og diføre gjere seg ai Ære av slà myket av pà dat vanlega ”ubestigelig” og dat skal saiast, atte er dar ubestigeleg Tind i Norge – so kunde store Hurròngen sjà so ut – men han var trøytt og lait seg ikkje lainger. Mohn tykte Tinden fælsleg og kjende seg so klar, han trudde seg ikkje til. Men S. gjekk opp og Mohn lovde Idretti hans med fagre Ord i Turistboki. Slingsby hadde før og har sidà voret opp pà mange ”ubestigelige” Fjell; detta verte vist hans Storverk, avdi han vil ikkje finne vanskelegare Tind (her i dat minste).

 

(Sluttar.)

 

 


Frå Fedraheimen 14.07.1886
Elektronisk utgåve 2007 ved Norsk Ordbok 2014 og Nynorsk kultursentrum