Kolbottenbrev.

3dje Janaur 1888.

”Gode Fedraheim!

Ja no fær du for det fyrste vera velkomen til Tynnset! Det var Moro, at du kom. No vert det Kulturcentrum her, skal du sjaa, og daa me bur so høgt tilfjels, og skriv Maal attpaa, so maa vel vaar Kultur verta likso norsk som Kaninkulturen ned i Gausdal vel? Ja, Gut; - lat dei no koma, desse langhærde Etterfylgjarar av – Grundtvig og Boltzius! Me skal tevla med dei, me, - endaa me kanskje hev vel lite Haar paa Hovudet me att.

Og godt Nyaar fær du og ha. Maatte du veksa og feitna. Maatte dine gamle Venner vera trufast mot deg, og maatte du faa mange nye Kjæraster paa det nye Aaret!

No lyt du sjaa innum paa Kolbotten og, naar du fær so og driv. Eg ser nok, at du kallar Huset mitt for ei Legdestova og meg for ein Husmann; men er du den du hev voret, so ser du nok innum lell.

Eg hev ikkje noko aa bjoda paa, det er ikkje for det. Jolebrennevinet er uppdrukket, og vil du ha deg ein Røyk, maa du ha med deg Tobakk og Pipe sjølv. Men ein Kopp Husmanskaffi kann du altid faa, um du vil tekkjast med det, og so skal me spila Whist med Blindemann, og innimillom skal me baktala vaare Venner og leika Ulveleiken med Sjapa.

Og so skal du aldri ha set, so vent som det er her uppe no! Sumaren, Stakkar, er reint graa han, reint armodsleg, mot all den Glans og alt det Ljos, me no liver i. Det er som denne breide rolege Naturen treng Vinterglimen yver seg for aa faa sine rette Liter.

Sjølve Landslaget hev ikkje stort Skifte, veit du; det er Aasarne og Vidderne, det, og so Skogen. Det er so lite av Fantasi her liksom. Ikkje Fjell med Braastup og himlende ville Tindar; alting jamt og rundt og stødt og godt underbygt. Det hev liksom so gode Stunder, alt her. Aldri Hast nokon Stad; det skvett aldri til med ville Tiltak elder store Sprang; det er Østerdølen sjølv dette: ”me fæ’ no sjaa da!”

Men smaatt som det gjeng, veks det seg stort med Tidi. Aas byggjer seg upp yver Aas og Vord yver Vord; er der so tilslutt eit godt, breidt Grunnlag, som ser ut til aa kunna staa ei Stund, so kanskje tek det til aa muna seg uppi Høgdi. Og langt, langt inn til fjells kann det so henda det vinn seg upp. Det er Høer og Høgder, som kunde bera Himmelen i si rolege Kraft; og finn det daa paa aa kvessa seg til Tind, so vert det Tindar, som kjem i Geografien.

Yver all denne storlagde Ro ligg Snøen no fast og fin, so Høgder og Vidder og lange Sjøar er som hogne og skorne i matt blaa Marmor. Og yver desse Marmorvidder gjeng so Soli og Maanen og alle glitrande og knitrande Stjernebilæte med tusundskiftande Glans. Der er Glans av Eld og Glans av Gull og skjerande blaatt Stjerneskimmer; og so er det Glans og Glim i alle Overgangar, so du veit korkje Likning elder Namn.

Men burtyver den maanekvite Botnen stend Skogen svart og trolsk. Han breider seg i vide Moar og tøygjer seg frametter Aasarne i lange, gresne Lider; som eit stivt, stridt Skjegg stend han der, graasprengd og uhorveleg.

Idag er det snøgraatt. Fin turr Snø seller seg ned fraa eit lett Skyslør, som dreg seg yver all Himmelen, men som det her og der ljosnar i, so me kann venta Sol i Dag og. Fin Snø drysjande ned gjennom graa Luft er vent; mot dei svarte Granerne utanfor Glaset her vert det som ein Draum aa sjaa paa, - ein lett, kvervande Morgondraum.

Lufti er so mjuk liksom; ein ser burtover Aasarne og tenkjer paa Linnver.

Og lint er det her for det meste. Det kan nok vera Kuldegrader; men so god og frisk er Lufti, at ein kjenner dei ikkje. Berre i sjølve Joli var det kaldt her. Men daa var det og so det knistrad og knakad i Veggjerne. Berre du stakk Hovudet ut av Døri, var du kvit baade paa Haar og Skjegg, graakvit som Joletuften. Det er ikkje godt aa vita, kva Gradestokken vilde ha sagt, um me hadde havt han; ned i Tynnsetbygdi skal han ha sagt 30 Grader stundom; men her uppi Fjellet er det no ikkje so kaldt som nedi Dalen veit du, enno daa.

Sjølve Bekken, som me tek Vatn ifraa, held seg open. Undrast paa, kva Byfolk vilde gje meg for den Bekken, naar Vatsrøyrar og Kranar frys for dei, og dei gjeng og steller og tiner og smaabannar og ikkje kann faa Vatn til Morgonkaffien!

- Eg kom til aa tenkje paa Bekken just no, fordi Kjeringi kom og jagad meg ut etter ei Vatsbytte. Du veit, koss dei er, desse Kvinfolki; eg maatte i Vegen eg. Det er nok det, som er mitt Yrkje no, og mi Stilling i Livet: aa bere Ved og Vatn aat Kjeringi; ja, og so er eg Uppassar for Sjapa. Kvar Gong, ho segjer uff! maa eg vera til Svars; eg kunde gjerne kalla meg ”Kammertjener” hjaa denne ”Høihed”. So du maa ikkje tru eg hev maklege Dagar her just; det er berre so vidt eg fær Stunder aa skriva jamvel til deg¹).

Var det ikkje det, eg sa? der er Soli. Stor og bleik kavar ho seg fram gjennom Graaleiken med matt Glans; og der! der er alt det fyrste Stykket blaa Himmel.

Aa ja, me likar oss no best, naar det er klaart lell, ser du.

Daa er det sjølve reine Lufti daa, klingrande frostklaar, og so Soli, som bryt Ljoset sitt gjennom dette Krystalhave i alle dei endelause skiftande Liter, fraa matt morgonblaatt til um Kvelden gloende gult.

Ja, for me hev  Soli her med Savalen. Ned i Dalen, ei halv Mil herifraa, er det heile 6 Vikur, dei ikkje ser henne; men paa Kolbotten er det andre Greidur; der er ho uppe tvo Gonger um Dagen, der. Og det fær ho Stunder til, endaa ho held brav tidleg Kveld og sein Morgon. So sein Morgon held ho, at det hev hendt no i Joletider, at jamvel eg hev voret uppe fyre ho. Det er berre eit Par Dagar sidan eg var uppe um Morgonen og saag etter Soli, men fann ikkje anna enn ein jammerleg utranglad Morgonmaane, som var ikkje stort likare enn ein vanleg Kristianiamaane aa sjaa til, og so den høge graae Morgonlufti daa, med her og der ei sloknande Stjerne.

Ein maa gje Taal ut til Klokka tie elder so, vil ein sjaa Soli paa Kolbotten. Daa tek det til aa kveikja seg atti Aaskanten burtum Sjøen der utimot Tron; men so vert det noko aa sjaa paa og daa, maa du tru. Fyrst ligg det og gløder og gløder med den fine ljose Morgonroden mot skir, blaa Snø; so gløder Roden seg upp i bleik Gullglans og straalar upp yver Himmelen og ut gjennom Verdi, at no er det Dag! Og Dagen strøymer fram gjennom Dalar og Djuv, og det vaknar vest i Rondom. Daa er det so friskt, at daude kund vakna, og Snøen paa Høgderne glimer i raudt.

So arbeider Soli seg fram yver Aaskanten med den eine Kanten. Tilslutt glid ho fram yver Lomsjødalsskaret vinterkald og stor, og so sigler ho i lang Runding hit yver laage Aasar.

Men naar ho kjem so langt som eit lite Stykkje vest av Gullberg, so er det ein Aas, som er henne for høg att, og som ho ikkje kan klara. Den smetter ho seg bakum, og so hev me Dag utan Sol her paa Kolbotten.

Naar ho kjem fram att andre Gongen, er ho kveldsvevnug og raudøygd. Ho glirer daudt og kaldt, er liksom ikkje med lenger. Og det legg seg som en raud Skugge yver Snø og Skog.

Men i den Stundi ho glader, held ho sin gildaste Fest. Ho logar upp, so Luft og Skyer vert Eld. Og Elden sloknar av til Gull, og Gullet raudnar og vert Kopar. Men Koparen døyvest av og vert Bronce, og Broncen ljosnar i violet elder Sylv. Det er Glans etter Glans, Gliming yver Gliming; i Fyrstningi sterkt, og mattare for kvar Skifting. Tilslutt dovnar alt av i fine, kalde Blaaliter, som gjeng yver i alle Slags Skiftingar av graatt; og so er det Natti.

Men er det fullklaart, naar Soli sig, og brennkaldt, daa tendrar det seg ved Avdags Bil paa den kvite Himmelrandi i Vest ein kveldrode, som minner um Atterskin paa Snø af sterk Eld. Denne Roden døyr burt etter kvart i violette og kveldblaae Skuggar; Klokka fire er det Kvelden. Den siste Tanken av Dag døyr burt yver Einundfjellet ein Times Tid seinare.

(Meir).

¹) Her stend i Kanten med Blyant: ”Aa jau, du maa tru han hev det vondt! Er det ikkje rart med denne Mannen; han kan hellest vera for det han vil, men berre han fær Pen i Haand, so er der ikkje eit sant Ord i han. H.”

 (Merknad af Setjaren).

 

 

 

Frå Fedraheimen 13.1.1888
Elektronisk utgåve 2007 ved Norsk Ordbok 2014 og Nynorsk kultursentrum