Linnés dystre lærdom

(Kriminalroman, 2014, utdrag)

Brønnen som kviskrar om kvelden

Skårnes 1984

 

Røsslyng, kvitlyng, blåbærlyng.

Sonja står fastbunden til lindetreet. Orda i ein evig runddans inni hovudet, akkurat slik han har lært henne. Dette kan ho. Lyngartar, tresortar, blomsterfamiliar. Å setje opp remser av artar som eit mantra, eit panser mot det vonde, uuthaldelege.
Osp, alm, lønn, lind.
Lindetreet. Naturlegvis måtte dei velje det. Det er slik dei opererer. Dei to raserer alt som er fint. Det høgreiste, stolte lindetreet ved Gjeldshammaren, staden som var offerplass i gamle dagar, som var deira plass. Ho kan aldri vere her igjen. Ikkje utan at uhygga frå desse timane kjem tilbake.
Ein maur kryp over leppene. Ho spyttar. Det krafsar og klør. Mauren kravlar på kroppen, inn under halslinningen på T-skjorta – og vidare nedover ryggen, oppover leggane, i ansiktet, inn og ut av øregangane. Overalt. No har frosten flytta inn i henne òg. Skuldrene rykker oppover i spasmar av kulde. Ho har stått her i mange timar allereie. Dei som batt henne fast, har glømt henne. Eller så bryr dei seg ikkje. Dei berre surra henne fast til lindetreet, deira lindetre, like ved den gigantiske maurtuva, som om det var ein vittig spøk.
No har Tom og ho berre éin heilag stad igjen, ein einaste stad som er deira – og deira aleine. Ruinane etter husmannsplassen. Brønnen som kviskrar om kvelden …
Så langt har ho ikkje gråte. Ho unner ikkje plageåndene det. Men ho har lukka auga, vil ikkje sjå mauren som kryp og kriblar. Da vil det klikke for henne. Da vil hjartet slå hardt og vondt, og fortvilinga vil breie seg i blodårene, og da vil dei oppnå akkurat det dei ønskte: å nøre opp under frykta hennar, den som kvervlar i kroppen kvar dag og kvar natt. Det einaste ho har merksemda retta mot – bortsett frå å pugge floraen – er å la tauet gnisse mot den ru, tjukke trestammen. Men underarmane skurar borti borken samtidig, og ho maktar ikkje å halde på særleg lenge før smertene blir uuthaldelege.
Lavendel, svinerot, timian, kattemynte.
Men like fullt har ho stått her i berre T-skjorta med auga lukka og latt underarmane skrubbe seg til blods. Igjen og igjen. Ho har mista oversikta over tida og over smerta.
Med eitt stryk ein forferdeleg tanke gjennom henne. Snart har det gått for lenge. For kvart sekund som tikkar av garde no, dess meir alvorleg blir handlinga deira.
Det er først no det er farleg.
Det er først no dei kan begynne å få panikk. Og gudane må vite kva Dei to vil finne på om dei kjenner kniven på strupen.
Skogstorkenebb, stankstorkenebb, blodstorkenebb.
Fortvilinga lammar henne, enda kor ho har forsøkt å følgje råda til Tom om tankane. Han veit korleis Dei to er, veit korleis Dei to tenker. Det var han som var offeret deira før, i gamle dagar. Vegen til å sigre over dei går gjennom tanken, seier han alltid, gjennom det å vere sterkare enn dei mentalt. Stemma hans lyder klar og tydeleg der i hovudet:
Aldri bry deg om dei som ikkje bryr seg.
Ho skjønar ikkje alltid kva han snakkar om. Han kan så mykje, har lese om alt mellom himmel og jord. Særleg floraen. Carl von Linné. Han kan alt om alle plantar, om alle vekstar og utvekstar. Og ho forstår nok til å lytte nøye når han fortel. Særleg når han legg ut om Dei to og korleis dei òg må sjåast som ein del av alt, ei brikke i den store planen til Han som har skapt alt på jorda vår – naturen, plantane, landskapet.
Dei to inngår i det store mønsteret, dei også, sjølv om han veit og ho veit at dei er vonde avartar, blindtarmar i mangfaldet av artar.
Det er først no det er …
Brått hugsar ho historia om slåstkampen, den gongen utafor fritidsklubben.

Ifølgje rykta blei Dei to omringa av ti lokale slåstkjemper, minst. Dei to hadde herja på staden lenge nok, det var dei fleste einige om, og no hadde ein heil gjeng slått hovuda saman for å ta dei – ein gong for alle.
Pipa fekk raskt ein annan lyd.
For da dei nærma seg den eldste, tok han fram eit jernrør og smelte det rett i kinnet på den som sto fremst i køen. Og angrepet bles over. Alle trekte seg tilbake. Alle skjøna at Dei to alltid ville gå litt lenger, alltid ville vere litt råare, og mykje farlegare, enn alle dei andre til saman.
Dei to vil alltid vinne.
Engfiol, skogfiol, stemorsblom.
Og ho er berre 14 år, og alt ho vil, er å flykte bort frå alt, flytte frå staden – langt, langt bort, til eit anna land, kanskje. Og alt ho vil, er å seie frå til mora om det som skjer. Men ho kan ikkje, vågar ikkje, fordi Dei to vil alltid ha dette på henne. Dei veit. Det dei ikkje skal vite. Om han. Om det ulovlege. Her. Ved lindetreet.

Han er den einaste ho har no. Han og Brønnen som kviskrar om kvelden …
Bjørnemose, bladmose, blåmose.

 

_____________________________________________________________ 

Frå Lars Mæhle: Linnés dystre lærdom. Samlaget 2014.
Publisert med løyve frå forfattar og forlag. Elektronisk utgåve ved Nynorsk kultursentrum 2017.
© Anna publisering eller offentleg bruk kan berre gjerast med løyve frå forfattar og forlag.
_____________________________________________________________