Ein Skugge midt i soli

(Forteljing, 1898)

(Etter A. Blanche)
 
[side 137)

Det var ein dag i juni. Det var stasa upp i skulestova med blomar og lauv i lekkar og kransar. Lærarstolen var umgjord til ein lauvsal. Det angad av heggeblom og syrin. Kring den svarte veggtavla kappadst solheimrose og turkehette (pion og tulipan) um, kven som skulde vera basen. Lærarar og skuleungdom var i helgeklædi, og andliti bar og høgtidsbragd. Med mjukt mæle kom spursmaali fram og veik av fraa dei saare stelle, og røysterne, som bar fram svari, darrad av uro, men endaa meir av den sæla, som laag i tanken um den lange sumarfritidi. Uppsynsmenner og maalsmenner fyr skulen gjekk til og fraa, best dei lydde paa yverhøringi [sic], so saag dei paa prøveskrifterne vaare, som breidde seg kring ein liten postelinsvase med kvike, bjarte liljekonvallar i. Um ei stund synte presten seg og. Han saag paa oss med dei store, myrke, klaare augo, og me høyrde, at han sagde til den gamle ven aat skulen meddomsmann K., «dauddokteren», som han vart kalla, desse ordi:
 
«Her er blomar, her er ungdom, her er dubbel vaar!»
 
K. tykte faafengt vilja truga fram ein smil i det harde andlitet sitt, medan han sat saug paa gullkroken paa staven sin og stirde beint fram. Kanskje saag han gjenom blomarne og varen: Hausten og snargjengdi.
 
Ein gong so var det daa slut [sic] med yverhøyringi. Skuleung- [side 138] domen skulde inn i skuleromet aat skulestyraren. Der steig presten upp paa lærarstolen og tok til aa lesa upp namni paa deim, som skulde flytja upp i ein høgare klasse. Eg var med deim, som kom upp i fjorde klasse, og eg var jamvæl bland dei lukkelege, som fekk ei prisgaave (præmi). Det var den fyrste eg fekk, ei bok, Julius Cæsar, fint innbundi og med namnet mitt trykkt med gullbokstavar paa bøni. Med si vanlege, rørande ordhegd takkad presten lærararne for deira møda og manad upp skuleungdomen til aa vera strævsame og folkelege. Den gongen lydde eg likevæl ikkje stort etter, kva han sagde, for eg kom berre ihug den nye, fine boki mi og tenkte berre paa den lukka og sæla, som eg denne dagen skulde hava med meg heim. Tilslutt fek me heimlov, og eg kilad paa heimvegen med heite kinn og eld i augo.
 
Naar eg kom paa det tridje steget paa stovetrappi heime, tok eg sakte steg og gjekk varsamt paa tærne, for at eg ikkje skulde duna so eg uroad mor, som i vaar liksom nokre vaarar fyrr laut halda sengi av ein botlaus bringesjuke. Daa eg kom inn i kammerset, der ho laag, hekk gardinerne nede, so det var skumt derinne.
 
«Ajei meg, er det du, kjære guten min!» høyrde eg ho sagde, so mod i mælet.
 
«No er yverhøyringi slutt!» ropad eg, «eg er oppflutt i fjorde klasse og eg hev fenge præmi og, mor! Julius Cæsar med namnet midt pa bøni!»
 
«Ajei, det var daa moro!» sette mor i. «Kor glad og lukkeleg du gjer meg, snilde guten min! Drag upp gardina, so eg fær sjaa, kva du hev fenge.»
 
Eg var ikkje sein til aa draga upp gardina, og junisoli tømde dei fulle straalarne sine inn i sjukerommet. Eg skundad meg burt til sengi aat mor og synte henne segersprisen min. Ho freistad aa lyfta handi si og skulde taka imot boki, men ho orkad det ikkje.
 
«Legg henne paa hovudputa, nære andlitet, nære augo mine!» bad ho. «So, ja, no var det bra ..... men du gløymde aa draga up gardina».
 
«Ho er uppe, mor ..... Soli stend deg beint i augo».
 
«Og endaa er det so skumt. Du sae, at namnet ditt stend paa bøni».
 
«Ja, og d'er gylde bokstavar .... V. E., ser du ikkje dei daa, mor?»
 
«D'er so kove herinne!» sukkad mor. «Hav upp eit glas ... So, det her er daa præmien din .... Gud velsigne deg, barnet mitt, for den gleda du i denne stundi ....»
 
Eg gjorde som moer sae og opnad glaset, og i det sama høyrde eg det kviskrad:
 
«Viktor! Min Viktor!»
 
Eg spratt til, for eg tykte, at ljodet kom utantil. So gjekk eg burt aat til sengi, og lutte meg ned yver hovudet aat mor. Eg hadde ikkje paa lang tid set det holdlause andlitet hennar gladare og lukkelegare en no. Ho tyktest einstira paa bøni aat boki mi og ikkje blinka.
 
[side 139]
 
«Mor er vist betre no, mor vert nok snart frisk att», sae eg.
 
Ikkje svar, ikkje ein sukk. Eg heldt øyrat mitt aat munnen hennar. Eg høyrde ikkje ho andad eingong. Daa gjekk det som ein styng gjenom bringa mi og inn til merg og bein. Med ein einskrik sette eg ut gjenom døri og inn i kammerset til ei snild kone, som heldt seg der. Ho heldt paa aa lydast inn til mor, naar eg elder far var burte. Eg fekk ikkje fram eit ord. Kona einstirde eit bil paa meg, skundad seg so ut, og eg etter endaa eg visste ikkje kvar eg gjekk. Eg saag ho lutte seg ned yver sengi mors og høyrde ho sae:
 
«So hev du sloppe daa, du gode sjæl, du meinlause, toluge hjarta! ...»
 
Eg sette meg burt til glaset, for no vart det kove fyr meg og. Eit berg fergde yver bringa mi og kjøvde graaten. Eg stirde inn i soli, men vart ikkje blinda av skinet. I den blanke ringen tykte eg sjaa einskugge, som meir og meir fekk umkritet av andlitsdragi mors, men som litt um senn tyndest av, raudnad og tilslut smeltad burt i ljoset.
 
«Stakkars gut!» høyrde eg eit vælviljugt mæle sae bak meg. Daa braut det laust. Daa flaut dei heite taarorne fram, som den dag i dag brenn paa kinni mine, nar eg minnest denne stundi, trass tidarskifti og den kjølande magt, som aari ber med seg.
 

Frå Norskt Barneblad. No. 14. 20de juli. 1898. Side 137–139. Elektronisk utgåve 2006 ved Jon Grepstad